Học tiếng Anh là học cái quái gì?

Tại sao chương trình học và giáo viên ở trường phổ thông không giúp học sinh nói được, đọc được tiếng Anh? Tại sao bao nhiêu trung tâm tiếng Anh (cả Tây và Ta) được thành lập? Các thầy cô trong ngành giáo dục có đặt ra câu hỏi đó không? Các trung tâm là những đơn vị kinh doanh theo nhu cầu. Họ coi học viên là khách hàng, khách hàng có nhu cầu thì họ sẽ có sản phẩm, dịch vụ đáp ứng. Cha mẹ vất vả kiếm từng đồng cho con đi học ở trường rồi lại vất vả kiếm thêm để cho con đi học thêm. Nhưng không cho con đi học thêm thì nó không “giỏi” được, không thi được điểm cao – cha mẹ thường nghĩ như thế.

Có biết bao kiến thức bổ ích cho tâm hồn và hiểu biết đời sống xã hội như tài chính, kinh tế, chính trị nhưng không được ai chỉ dạy cho tìm hiểu. Phần lớn thời gian dành cho học, học ở trường chưa đủ rồi lại học thêm. Nhiều kiến thức thực sự cần thiết cho cuộc sống của một người tự lập thì không được chỉ dẫn cho học, nhiều thứ không thực sự cần thiết thì lại được dành thời gian cho quá nhiều. Không cần nói chi tiết, cụ thể thì ai cũng tự có cảm nhận này cho riêng mình rồi.

Cũng có thể nói mục tiêu học chưa thật đúng. Học là để biết, để làm, để chung sống chứ không phải để thi có điểm cao, vượt qua bất kỳ 1 kỳ thi nào. Cho dù mình không qua được một kỳ thi thì đó cũng không phải là dấu chấm hết cho cuộc đời ta. Mục đích sống của ta là vui, là hạnh phúc. Những gì khiến ta không vui thì ta nên từ bỏ nó ngay.

Vậy học tiếng Anh rút cục là học những cái gì?

Học từ vựng và câu, chấm hết. Từ vựng là từ để diễn tả sự vật, hiện tượng, hành động. Học từ là học cách phát âm từ cho đúng và học nghĩa của từ. Biết phát âm mà không biết nghĩa thì không biết dùng từ, biết nghĩa mà không biết cách phát âm thì không thể nói. Học được từ rồi thì học cách ghép từ vào câu để diễn đạt ý cho đúng.

3 yếu tố phát âm, từ vựng và ngữ pháp luôn cần được học và thực hành cùng nhau, không thể tách rời. Giống như bác sĩ chữa bệnh thì phải chữa tổng thể, không thể chữa triệu chứng, mỗi bệnh nhân mỗi đơn thuốc, không có đơn thuốc cho tất cả bệnh nhân dù bệnh có giống nhưng thể trạng mỗi người bệnh mỗi khác.

Theo triết lí này, tôi sử dụng cuốn giáo trình “English through pictures” của 2 tác giả I.A. Richards và Chrintine M. Gibson, được phát hành bởi công ty Pippin Publishing Corporation, năm 2005 để giảng dạy.

Tôi tạm dịch tiêu đề của giáo trình này là “Học tiếng Anh qua hình ảnh”. Giáo trình này gồm 3 tập. Nội dung của mỗi tập đều được thiết kế như một cuốn truyện tranh. Cấp độ từ vựng và ngữ phát nâng cao dần từ tập I tới tập III. Tất cả các từ và cấu trúc câu đều được minh họa bằng hình ảnh. Tập I bao gồm 250 từ cơ bản, tập II bổ sung thêm 500 từ cơ bản, tập III bổ sung thêm 250 từ cơ bản để tạo nên tập hợp 1000 từ cơ bản. Nắm vững 1000 từ cơ bản được giải nghĩa và hướng dẫn sử dụng cấu trúc câu bằng hình ảnh này, người học sẽ có khả năng hiểu được 20.000 từ tiếng Anh khác. Quan trọng là người học sẽ sử dụng vốn từ này để suy nghĩ, tư duy bằng tiếng Anh mà không phải mất thời gian dịch thầm trong đầu sang ngôn ngữ mẹ đẻ.

Tập giáo trình này là gốc căn bản cho bất kỳ người học tiếng Anh nào. Từ cái gốc căn bản này, mỗi người họ có thể sẽ có nhiều hướng phát triển nâng cao tiếp khác nhau.

Khi dạy theo giáo trình này, tôi hướng dẫn học viên đọc đúng từng từ đơn lẻ, tiếp đến là đọc đúng từng câu. Học sinh phổ thông thường không được hướng dẫn đọc từ cho đúng. Để đọc đúng từ, học sinh cần biết đọc phiên âm. Giáo viên và học sinh thường bỏ phần học về phiên âm nên không biết làm sao để đọc đúng từ. Điều quan trọng đầu tiên là phải biết đọc phiên âm. Cách đọc phiên âm của từng âm đơn lẻ và của cả từ sẽ được tôi hướng dẫn chi tiết trong mỗi bài học.

Tiếng Anh không có một quy tắc phiên âm bất biến để áp dụng cho mọi từ tiếng Anh.

Ví dụ: Cùng là chữ [A], nhưng trong từ [nation] lại được đọc là /ei/, còn trong từ [national] lại được phát âm là [æ].

Thêm vào đó, mỗi nước, mỗi vùng lại có giọng nói (accent) khác nhau nên cách phiên âm hay cách nói cũng khác nhau.

Ví dụ: Cùng là chữ [O] trong từ [hot], người Mỹ đọc là /hɑːt/, còn người Anh đọc là /hɒt/.

Nhiều học giả, nhà nghiên cứu, nhà ngôn ngữ có nỗ lực tổng hợp các quy tắc hoặc đơn giản hơn là quy luật để giúp người học dễ dàng học đọc, học viết nhưng các quy tắc, quy luật tổng hợp được vẫn bao gồm rất nhiều ngoại lệ.

Bạn có thể tìm thấy trên mạng các cuốn sách có tựa “Uncovering the Logic of English” của tác giả Denise Eide đến từ Mỹ, “The complete guide to English spelling rules” của tác giả John Fulford đến từ Canada hay cuốn “Học đánh vần tiếng Anh” của tác giả Nguyễn Ngọc Nam ở Việt Nam. Những cuốn sách này đều tổng hợp được nhiều quy tắc giúp người học đọc và viết đúng hàng nghìn từ tiếng Anh nhưng các quy tắc đều có ngoại lệ. Dù sao, đây cũng là nỗ lực rất lớn của các tác giả để người học có thêm lựa chọn cách học cho bản thân.

Cá nhân tôi nhìn nhận người dạy có vai trò rất quan trọng. Người dạy phải có khả năng phát âm đúng tất cả các âm (gồm nguyên âm và phụ âm) trong tiếng Anh; nắm vững kỹ thuật nói rút gọn, nói dạng yếu của từ; kỹ thuật nối âm; kỹ thuật xây dựng ngữ điệu và nhịp điệu câu để có thể hướng dẫn lại cho người học thực hành đúng.

Kết lại, học tiếng Anh là học 3 yếu tố phát âm, từ vựng và ngữ pháp song hành cùng nhau, không thể tách rời.